"Stippen zijn een weg naar oneindigheid." Zo eert het Stedelijk Yayoi Kusama
Dit wordt geen gewone tentoonstelling. Yayoi Kusama overleed deze zomer, vlak voordat het Stedelijk haar grote overzicht zou openen. Wat een viering van ruim zeventig jaar werk moest worden, is nu een afscheid. Ze vocht haar hele leven om te mogen maken wat ze maakte, eerst tegen haar familie, later tegen een kunstwereld die haar vaak niet begreep. En al die jaren bleef ze vernieuwen.
Ze stond aan de wieg van de minimal art en maakte later de spiegelkamers waar mensen nu voor in de rij staan. Vanaf 11 september kun jij die zogeheten infinity rooms van een van de invloedrijkste kunstenaars van de afgelopen eeuw zelf ervaren.
Een van de laatste tentoonstellingen die ze zelf meemaakte
Kusama overleed op 14 augustus 2026, 97 jaar oud. Ze werkte tot op late leeftijd door en dacht ook aan deze tentoonstelling mee, samen met haar studio. Daarmee is dit een van de laatste grote overzichten waaraan ze zelf een aandeel had.
Conservator Leontine Coelewij noemt het een grote eer om de tentoonstelling met Kusama en haar studio te hebben gemaakt. Directeur Rein Wolfs vat haar werk treffend samen. In haar kunst verdwijnt het onderscheid tussen jezelf en de wereld om je heen, je wordt onderdeel van iets dat groter is dan jijzelf.
Haar moeder schopte tegen haar palet
Kusama groeide op in Matsumoto, in een welgestelde familie met een plantenkwekerij. Al jong kreeg ze visioenen waarin stippen en netten zich eindeloos over de kamer, haar lichaam en zelfs het universum leken uit te spreiden. Tekenen werd haar manier om die beelden vast te leggen. Die stippen en netten zou ze haar hele leven blijven gebruiken.
Dat ze kunstenaar werd, was allesbehalve vanzelfsprekend. Haar moeder was er fel op tegen. Van een dochter uit zo'n familie werd verwacht dat ze trouwde en een gezin stichtte, en thuis leefde het oude vooroordeel dat schilders in hetzelfde hoekje thuishoorden als bedelaars. Haar moeder schopte letterlijk tegen haar palet, en soms werd het echt fysiek. Kusama schilderde toch, dag en nacht, tot de stapels tekeningen tot aan het plafond reikten. De beelden gutsten volgens haar eigen woorden uit haar hoofd als lava uit een vulkaan.
Voor haar was het geen bevlieging. Ze schreef zelfs de Amerikaanse schilder Georgia O'Keeffe aan, via een adres dat ze bij de ambassade had losgekregen. Vlak voor haar vertrek naar New York in 1957 vernietigde ze een groot deel van haar vroege werk, een bewuste daad van vernieuwing.
Doorbraak in New York
In 1958 vertrok ze naar New York, waar ze doorbrak met haar Infinity Nets, enorme doeken vol kleine golvende penseelstreken en stippen. Daarna volgden de zachte sculpturen, de happenings met naakte performers en stippen, en vanaf 1965 de eerste Infinity Mirror Rooms. In die spiegelruimtes vervaagt de grens tussen kunstwerk, bezoeker en ruimte, en ervaar je de oneindigheid fysiek. "Stippen zijn een weg naar de oneindigheid", zei Kusama zelf. Wanneer je de natuur en je eigen lichaam met stippen bedekt, word je één met je omgeving.
Wat haar werk zo veelzijdig maakt, zie je ook aan wie erover schrijft. In de tentoonstelling en het bijbehorende boek buigen een botanicus en een kosmoloog zich over haar stippen. De een herkent er de structuur van planten in, de ander het kosmisch web van sterrenstelsels. Een van hen zag in de stippen zelfs de oerknal terug.
Queen of love and polka dots
In het New York van de late jaren zestig stond Kusama midden in de tegencultuur. Ze schilderde stippen op naakte lichamen in de openbare ruimte en organiseerde happenings tegen oorlog, kapitalisme en seksuele onderdrukking. Ze doopte zichzelf tot 'queen of love and polka dots' en pleitte voor een open samenleving waarin iedereen vrij mocht leven en liefhebben.
Dat ging verder dan een statement. In 1968 organiseerde ze een Homosexual Wedding in haar eigen Church of Self-Obliteration, waarvoor ze een trouwpak voor twee personen ontwierp. Homoseksualiteit was volgens haar een normale menselijke reactie, die je niet hoefde te verheerlijken of te veroordelen. Voor veel mensen was ze een van de eerste kunstenaars die dat zo openlijk zichtbaar maakte, op een moment dat dat allerminst vanzelf sprak.
Wat je kunt verwachten
De tentoonstelling is van 11 september 2026 tot en met 17 januari 2027 te zien, met ruim driehonderd werken uit meer dan zeventig jaar. Op de benedenverdieping volg je haar hele carrière, van de vroegste jeugdtekeningen tot haar laatste schilderijen. Boven wacht een gloednieuwe Infinity Mirror Room die ze speciaal voor het Stedelijk maakte.
Love forever
Kusama geloofde dat je door alles met stippen te bedekken opgaat in iets groters, in eeuwigheid, in liefde. Bij haar maakte de dood altijd plaats voor nieuw leven. Tot op het laatst bleef ze die boodschap de wereld insturen, "Love Forever", oftewel de liefde houdt nooit op. Je zou haar dat gelijk gunnen. Dat ze nu rondloopt in haar eigen liefdevolle universum, tussen bloemen en stippen die ze haar leven lang schilderde. stedelijk.nl
RESIDENCE NIEUWSBRIEF
Schrijf je hier in voor onze nieuwsbrief.
